Bir süredir yazmak istediğim bir konu vardı. Haziran 2024'te ekibimle sosyal medyada deneme hesapları açıp akışa düşen reklamları kaydettik. 90'dan fazla sahte reklam çıktı ve çoğunda ünlülerin, devlet adamlarının yüzleri ve sesleri yapay zekâ ile kopyalanmıştı. Bulduklarımızı İHA'ya anlattım, haber dokuz ayrı yayında çıktı.
Peki böyle bir reklamı nasıl anlarsınız? Kısa cevabı şu: videoya bakarak her zaman anlayamazsınız. Neyse ki reklamın kurgusu ve sizi götürdüğü sayfa çoğu zaman videodan daha çok şey söylüyor.
Önce kurguya bakın
İncelediğimiz deepfake reklamların çoğu aynı kalıptaydı: tanınan bir yüz, o kişiye aitmiş gibi duyulan bir ses ve kısa bir vaat. Reklamın götürdüğü sayfada da hep para vardı; birinin kısa sürede büyük kazanç elde ettiğini anlatan bir hikâye.
Bu üçü bir araya geliyorsa video ne kadar gerçek görünürse görünsün ben durup ikinci kez bakarım. Tanınan bir isim gerçekten bir yatırım ürünü tanıtıyor olsa bile bunu bir reklam videosunda "bana güvenin, şu linke tıklayın" diye yapması pek olağan bir şey değil.
Videoda nelere bakmalı?
Klonlama kusursuz değil. Dikkatle izlendiğinde yapay zekâ ile üretilmiş içerikteki robotik taraf çoğu zaman fark ediliyor. Sorun şu ki akışta kaydırırken kimse dikkatle izlemiyor. Bir dahaki sefere böyle bir reklam gördüğünüzde sesi açın ve şunlara bakın:
- Dudaklar sesle uyuşuyor mu? Özellikle "p", "b", "m" gibi dudakların kapandığı seslerde kayma olur.
- Ses tekdüze mi? Nefes almadan, vurgusuz, hep aynı tonda akan bir konuşma şüphelidir. Türkçe vurgu da bozulabiliyor; kelimeler doğru ama yer yer tuhaf bir yerden vurgulanıyor.
- Yüzün kenarlarına bakın. Saç çizgisi, çene ve boyun birleşiminde bulanıklık ya da titreme oluyor mu?
- Kişi neredeyse hiç kıpırdamadan mı konuşuyor? Baş hareketi az, mimikler donuk, eller kadraj dışındaysa bu da bir işaret.
- Görüntü bilinçli olarak düşük kaliteli mi? Bazı reklamlar bu kusurları gizlemek için videoyu bulanık ya da küçük kadrajda veriyor.
Bunların hiçbiri tek başına kanıt değil. Teknoloji de her ay biraz daha iyileşiyor, o yüzden bu işaretlere tamamen güvenmeyin. Ben bu listeyi bir alarm olarak görüyorum; biri bile varsa diğer kontrollere geçiyorum.
Kişinin kendi hesabına bakın
Bence en sağlam kontrol bu. Reklamdaki kişinin doğrulanmış Instagram, Facebook ya da X hesabına girin. Böyle bir ürünü gerçekten tanıtıyorsa bunu kendi hesabında da duyurmuş olur. Orada hiçbir şey yoksa reklam büyük ihtimalle ona ait değil. Bazı ünlüler bu reklamlar yüzünden kendi hesaplarından "benim adımla dolaşan videolara itibar etmeyin" diye duyuru da yapıyor.
Reklamı yayınlayan sayfanın adına da bakın. Reklamdaki kişi ünlü bir oyuncu, reklamı veren sayfanın adı ise alakasız bir isim, bir haber sitesi taklidi ya da birkaç gün önce açılmış bir sayfa olabiliyor. Meta Reklam Kütüphanesi'nde o sayfayı aratırsanız aynı yüzle hazırlanmış bir sürü reklamı birden görebiliyorsunuz.
Tıklarsanız nereye gidiyorsunuz?
Bizim incelediğimiz reklamlar kullanıcıyı sahte haber sitelerine götürüyordu. Sayfa bilinen bir haber sitesine benzetilmiş, içinde birinin kısa sürede çok para kazandığını anlatan bir "haber" var, aşağıda da adınızı, telefonunuzu, e-postanızı isteyen bir form. Formu doldurduğunuzda bilgileriniz reklamı verenin eline geçiyor.
Dolandırıcıların kopyalayamadığı şey alan adı. Sayfanın görüntüsünü, logoyu, yazı tipini taklit edebiliyorlar ama adres çubuğuna gerçek sitenin adresini yazamıyorlar. O yüzden haberlerde de söylediğim tavsiye hâlâ aynı: reklama tıkladığınızda adres çubuğuna bakın. Telefonda sayfa uygulamanın içinde açıldıysa adresi tam göremeyebilirsiniz; bağlantıyı tarayıcıda açıp orada okuyun.
Bir de basit bir kural: haber okumak için form doldurulmaz. Bir haber sayfası sizden telefon numarası ya da kart bilgisi istiyorsa orası haber sayfası değil.
Gördüyseniz ne yapmalı?
Reklamın sağ üstündeki üç noktadan reklamı şikayet edin ve dolandırıcılıkla ilgili seçeneği işaretleyin. Meta, Ekim 2024'te bu tür "ünlü yemli" reklamları yüz tanıma ile yakalamayı test ettiğini duyurdu ve 2025'te bazı ülkelerde kapsamı genişletti. Bu reklamların hepsini yakaladığı anlamına gelmiyor; sizin bildiriminiz de işe yarıyor. Kaldırma kararını yine Meta veriyor.
Form doldurduysanız ve sonra sizi "yatırım" için arayan biri olursa konuşmayı uzatmayın, söylenen hiçbir uygulamayı telefonunuza yüklemeyin. Kart ya da banka bilgisi verdiyseniz bankanızı hemen arayın. Para kaybettiyseniz ekran görüntüleri ve banka dökümüyle emniyete ya da Cumhuriyet başsavcılığına başvurun.
Ailenizde sosyal medyayı yeni kullanan biri varsa onlara uzun uzun deepfake anlatmak yerine tek bir şey söyleyin: "Tanıdık bir yüz para kazandırmayı vaat ediyorsa tıklamadan önce bana at." Bana sorarsanız bu, bütün kontrol listelerinden daha çok işe yarıyor.
Araştırmanın ayrıntılarını ve haberlerin kaynaklarını sahte reklamlar yazımda, konuyla ilgili verdiğim görüşleri medyada sayfasında bulabilirsiniz. Kendi markanızın ya da yöneticinizin yüzü böyle bir reklamda kullanılıyorsa yapılabilecekleri de marka koruma sayfasında anlattım.
Bu yazı hakkında söylemek istedikleriniz için bana yazın.
