Ön görüşme isteyin
  1. Ana sayfa
  2. Yazılar
  3. Sahte Reklamlar ve Deepfake Dolandırıcılığı

Sahte Reklamlar ve Deepfake Dolandırıcılığı

Sosyal medyada açtığımız deneme hesaplarıyla 90’dan fazla sahte reklam tespit ettik. Reklamların nasıl kurulduğunu, tıklayınca nereye gittiğinizi ve tıklamadan önce neye bakmanız gerektiğini bu yazıda topladım.

İçindekiler · 7 bölüm
  1. Ne bulduk
  2. Reklam nasıl kuruluyor
  3. Tıkladıktan sonra ne oluyor
  4. Kontrol listesi
  5. Yakınlarınıza nasıl anlatırsınız
  6. İşletmeler için
  7. Kaynaklar

Ne bulduk

Haziran 2024’te ekibimle sosyal medyada deneme hesapları açtık. Amacımız sıradan bir kullanıcının akışına hangi reklamların düştüğünü görmekti. Bu hesaplarla 90’dan fazla sahte reklam tespit ettik.1

Yöntem karmaşık değildi. Hesapları sıradan kullanıcılar gibi kullandık, akışa düşen reklamları kaydettik ve her reklamın götürdüğü sayfayı açıp inceledik. Bir reklamı sahte saymak için iki şeye baktık: reklamdaki kişinin böyle bir şey söyleyip söylemediğine ve reklamın götürdüğü adresin kime ait olduğuna.

“Araştırmalarımızda, sosyal medyada açtığımız sahte hesaplarla 90’dan fazla sahte reklam tespit ettik.”

Haber Global ve İstiklal, İHA haberi, 07.06.20242

Bulduklarımızı İHA muhabirine anlattım; haber 7 Haziran’da ajanstan çıktı ve sonraki günlerde dokuz ayrı yayın organında yer aldı. Haber başlıklarında Afra Saraçoğlu, Selçuk Bayraktar, Ekrem İmamoğlu ve CZN Burak’ın adları geçiyordu.4,5 Reklamlarda bu kişilerin yüzü kullanılmıştı.

Deneme hesaplarının akışında karşılaştığımız reklamlardan biri.

Reklam nasıl kuruluyor

Gördüğümüz reklamların çoğu aynı kurguya sahipti: tanınan bir yüz, o yüze ait gibi duyulan bir ses ve kısa bir vaat. Görüntüler gerçek kişilere aitmiş gibi duruyordu, ama o kişiler bu cümleleri hiç kurmamıştı.

“Bu reklamlarda, devlet adamları ve ünlülerin resimleri, videoları ve seslerinin yapay zeka ile klonlandığını gördük”

Yeniçağ, İHA haberi, 09.06.20246

Ünlü yüzlerin seçilmesinin sebebi güven. Tanımadığınız birinin önerisini sorgularsınız; her gün ekranda gördüğünüz birinin önerisini daha az sorgularsınız. Bir devlet adamının ya da sevilen bir oyuncunun yüzü, reklama kendi başına bir onay mührü gibi işliyor. Haberde bunu şöyle söylemiştim: “Genelde sosyal medyada popüler olan kişilerin görüntüleri kullanılarak, kullanıcıların güveni kazanılıyor”.4

Klonlama kusursuz değil. Dikkatle izlendiğinde yapay zekâ ile üretilmiş içerikteki robotik taraf fark edilebiliyor.3 Ama akışta kaydırırken kimse reklamı dikkatle izlemiyor. Reklam da birkaç saniyede tıklatacak şekilde hazırlanıyor.

Yapay zekâ bu işi ucuzlattı. Eskiden ünlü birini konuşturan inandırıcı bir video için kurgu bilen birine, saatlerce uğraşa ve iyi bir taklitçiye ihtiyaç vardı. Bugün kişinin internette zaten bulunan görüntüleri ve ses kayıtları bu işe malzeme oluyor. Bir reklamı hazırlamak ucuzladıkça, aynı yüzle onlarca farklı reklam çıkarmak da kolaylaşıyor.

Tıkladıktan sonra ne oluyor

Reklamın işi tıklatmak ve kullanıcıyı başka bir sayfaya götürmek. İncelediğimiz reklamlar kullanıcıyı sahte haber sitelerine yönlendiriyordu.3 Bu sayfalar bilinen haber sitelerine benzetilmiş. İçerikte birinin kısa sürede büyük para kazandığını anlatan bir hikâye var, sayfanın devamında da bir form.

Formun istediği şey kişisel bilgileriniz. Formu dolduran kişinin verisi, reklamı verenin eline geçiyor.

Dolandırıcıların kopyalayamadığı tek şey alan adı. Gerçek haber sitelerinin adını kullanamıyorlar.3 Sayfanın görüntüsünü kopyalayabilirler; logoyu, yazı tipini, menüyü taklit edebilirler. Adres çubuğundaki alan adını kopyalayamazlar. Bu yüzden verdiğim tavsiye tek cümleydi:

“Reklama tıkladığınızda, URL yapısını kontrol edin.”

Telgraf ve İstiklal, İHA haberi, 07.06.20247

URL’ye nasıl bakılır

Adres çubuğunda https:// ile ilk eğik çizgi / arasındaki kısım, sitenin adıdır. Bu kısmın sonu, bildiğiniz sitenin adıyla birebir aynı olmalı. Örnek olarak var olmayan bir “ornekhaber” sitesini düşünelim:

  • www.ornekhaber.com.tr/ekonomi/... — alan adı ornekhaber.com.tr. Bildiğiniz adres buysa doğru yerdesiniz.
  • ornekhaber.com.tr.gundem-son.xyz/... — alan adı gundem-son.xyz. Baştaki “ornekhaber” yalnızca süs.
  • ornekhaberr.com/... — tek harf fazla. Gözün en kolay kaçırdığı fark bu.

Telefonda reklama tıkladığınızda sayfa çoğu zaman uygulamanın içinde açılır ve adres tam görünmez. Böyle bir sayfada bilgi girmeden önce bağlantıyı telefonunuzun tarayıcısında açın ve adresi orada okuyun.

İki yanılgıya da dikkat edin. Adres çubuğundaki kilit simgesi sitenin güvenilir olduğunu göstermez; yalnızca sizinle site arasındaki bağlantının şifreli olduğunu gösterir. Sahte bir site de bu kilidi birkaç dakikada alabilir. İkincisi kısaltılmış bağlantılar: reklamdaki ya da mesajdaki kısa bir bağlantı, sizi birkaç adres üzerinden başka bir yere taşıyabilir. Hangi bağlantıdan gelirseniz gelin, bakmanız gereken yer sayfa açıldıktan sonra adres çubuğunda yazan alan adıdır.

Kontrol listesi

Aşağıdaki maddeleri ekran görüntüsü alıp ailenizle de paylaşabilirsiniz. En çok, sosyal medyayı yeni kullanmaya başlayan yakınlarınızın işine yarar.

Reklamı görürken

  • Tanınan bir yüz, para kazanma hikâyesiyle birlikte geliyorsa durun. İncelediğimiz reklamların götürdüğü sayfalarda bu tür bir hikâye vardı.
  • Kişinin kendi doğrulanmış hesabına bakın. Böyle bir duyuru orada yoksa reklam ona ait değildir.
  • Videoyu sesi açık izleyin. Ses ile dudak hareketi arasındaki uyumsuzluk ya da tekdüze, robotik bir konuşma uyarı işaretidir.

Tıkladıktan sonra

  • Adres çubuğundaki alan adını okuyun; sayfanın görünüşüne değil, adrese güvenin.
  • Haber sayfası gibi görünen bir sayfa sizden ad, telefon ya da e-posta istiyorsa sayfayı kapatın. Haber okumak için form doldurmanız gerekmez.
  • Sayfa uygulama içinde açıldıysa bağlantıyı tarayıcıda açıp adresi orada kontrol edin.

Bilgi verdiyseniz

  • Kart bilgisi girdiyseniz bankanızı hemen arayın.
  • Reklamı, platformun “reklamı şikâyet et” seçeneğiyle bildirin. Böylece başkasının karşısına çıkma ihtimali azalır.
  • Para kaybettiyseniz bankanızdan aldığınız işlem dökümüyle en yakın karakola ya da Cumhuriyet başsavcılığına başvurun. Reklamın ve sayfanın ekran görüntülerini de götürün.

Yakınlarınıza nasıl anlatırsınız

Bu reklamların hedefinde çoğu zaman teknolojiyle arası iyi olmayanlar var. Annenize ya da babanıza alan adı okumayı anlatmak zor olabilir. Daha kolayı, akılda kalacak tek bir kural vermek: haber okumak için form doldurulmaz. Bir haber sayfası ad, telefon ya da kart bilgisi istiyorsa o sayfa haber sayfası değildir.

İkinci kural da şu olabilir: tanıdık bir yüz para kazandırmayı vaat ediyorsa önce size sorsunlar. Bir aile grubunda “böyle bir reklam görürseniz tıklamadan bana atın” demek, uzun bir anlatımdan daha çok işe yarar. Gelen reklamı birlikte açıp adres çubuğuna bakmak, bir sonraki seferde onların da aynı yere bakmasını sağlar.

İşletmeler için

Aynı yöntem bir markanın yüzünü de kullanabilir: kurucunun bir videosu, mağazanın logosu, bilinen bir kampanya görseli. Müşteriniz sahte bir sayfada form doldurduğunda, kaybettiği güveni sizin markanıza bağlar.

Üç şey yapmanızı öneririm. Markanızın adıyla yayınlanan reklamları Meta Reklam Kütüphanesi’nde düzenli aralıklarla aratın. Müşterilerinize resmî alan adınızı ve hangi kanallardan duyuru yaptığınızı açıkça söyleyin. Sahte bir reklam bulduğunuzda ekran görüntüsünü ve bağlantısını tarihiyle saklayın; platforma bildirirken de, gerekirse hukuki süreçte de bu kayıt işe yarar.

Kurucusu ya da yöneticisi kamera karşısına sık çıkan markalar için bir adım daha var. Kendi sesinizle ve yüzünüzle yapılmış bir reklam görürseniz, hesaplarınızdan kısa bir açıklama yapın: hangi reklamın size ait olmadığını, resmî adresinizin ne olduğunu ve müşterinin şüphe ettiğinde kime yazacağını söyleyin.

Kaynaklar

  1. İHA, “Dolandırıcıların yeni yöntemi ‘yapay zeka’ teknolojisi”, 07.06.2024. iha.com.tr · Aynı haber: haberler.com ↩
  2. Haber Global, “Sosyal medya kullanıcılarına uyarı! O hesaplar taklit ediliyor”, 07.06.2024. haberglobal.com · İstiklal, aynı gün. istiklal.com.tr ↩
  3. İstiklal, “Sosyal medya hesabı olanlar dikkat! Devlet yetkilileri bile taklit ediliyor”, 07.06.2024. istiklal.com.tr ↩
  4. Manisa Kulis Haber, “Cumhurbaşkanı Erdoğan, CZN Burak, Ekrem İmamoğlu, Afra Saraçoğlu ve daha niceleri... Aman dikkat!”, 07.06.2024. manisakulishaber.com ↩
  5. Mynet, “Afra Saraçoğlu, Selçuk Bayraktar, Ekrem İmamoğlu... Bu tuzağa dikkat! Ünlülerin seslerini ve yüzlerini kopyalıyorlar”, 17.06.2024. mynet.com ↩
  6. Yeniçağ, “Dolandırıcılar yapay zekayı eline aldı. Bütün verilerinizin ele geçirilmesi an meselesi”, 09.06.2024. yenicaggazetesi.com ↩
  7. Telgraf, “Uzmanı uyardı: Gaziantepliler sahte reklamlara dikkat”, 07.06.2024. telgraf.net · Aynı cümle: İstiklal, 07.06.2024. istiklal.com.tr ↩

Çerez yok. Bu site takip çerezi ve reklam kullanmıyor; sadece hızlı açılsın diye var.