2022'de alışveriş yapmak için girdiğim bir sitenin sahte olduğunu, biraz kurcalayınca fark etmiştim. Bulduklarım Cumhuriyet'te haber oldu. O haberde söylediğim bir cümle hâlâ aklımda: "Normal bir kullanıcıysanız sitenin sahte olduğunu anlama şansınız yok."
Biraz sert bir cümle, biliyorum. Ama o sitede milyonlarca ilan vardı, canlı destek vardı, bir de reklam filmi çekilmişti. Ürünler de gerçek sitelerden kopyalanmıştı. Arama motorunda ve sosyal medyada reklam veriyorlardı, yani siz bir ürünü ararken o reklam gerçek mağazaların arasında çıkıyordu. Örnek verdiğim ilanda piyasada 15 bin lira civarında olan bir dizüstü bilgisayar 5.500 liraya satılıyordu. Biri bu fiyatı sorduğunda da bir hikâye anlatılıyor, ödeme yapılınca satıcı ortadan kayboluyordu.
Bu yüzden sahte site nasıl anlaşılır sorusunun tek bir cevabı yok; birkaç kontrolü üst üste koymak gerekiyor. Hiçbiri tek başına yüzde yüz değil ama bir arada bakınca tablo epey netleşiyor.
1. Fiyat size ne diyor?
İlk alarm hep fiyattan çalıyor. Herkesin 15 bine sattığı ürünü birisi 5 bine satıyorsa ortada ya çok büyük bir hata ya da bir tuzak var. "Stok eritme", "son 3 ürün", "kampanya 10 dakika sonra bitiyor" gibi sayaçlar da sizi düşünmeden ödemeye itmek için orada. Acele ettiriliyorsanız bir adım geri çekilin.
2. Siteyi ETBİS'te sorgulayın
Türkiye'deki siteler için bence en kullanışlı kontrol bu. Türkiye'de internetten satış yapan işletmelerin, satışa başlamadan önce Ticaret Bakanlığı'nın Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'ne, kısaca ETBİS'e kayıt olması gerekiyor. Bakanlığın eticaret.gov.tr adresinde "Kayıtlı Site Sorgulama" diye bir bölüm var. Sitenin adresini oraya yazıp kayıtlı olup olmadığına bakabiliyorsunuz.
Bazı siteler alt kısımlarına ETBİS karekodu koyuyor. Karekod varsa tıklayın ve açılan sayfanın gerçekten bakanlığa ait bir adreste olduğundan emin olun. Bir görseli kopyalayıp sayfaya yapıştırmak çok kolay; asıl bakmanız gereken açılan kayıttaki işletme adının ve site adresinin alışveriş yaptığınız siteyle eşleşmesi.
Burada dürüst olayım: ETBİS kaydı olmayan her site sahte değildir, kayıtlı olan her site de sorunsuz değildir. Ama hiç kaydı olmayan, üstüne fiyatı da şaşırtıcı derecede düşük bir site karşınızdaysa ben oradan alışveriş yapmam.
3. Satıcı kim, nerede?
Gerçek bir e-ticaret sitesinde satıcının adı ya da şirket unvanı, açık adresi, telefonu ve vergi ya da MERSİS bilgisi bir yerde yazar. Genelde sayfanın en altında, "Hakkımızda", "İletişim" ya da mesafeli satış sözleşmesi içinde olur. Kontrol etmeniz gerekenler:
- Sadece bir iletişim formu ya da yalnızca WhatsApp numarası varsa dikkat.
- Yazan adresi haritada aratın. Bazen bir apartman dairesi, bazen hiç olmayan bir sokak çıkıyor.
- Mesafeli satış sözleşmesi ve iade koşulları sayfası açılıyor mu, içi dolu mu? Sahte sitelerde bu sayfalar ya boş oluyor ya da başka bir siteden kopyalandığı için içinde başka bir firmanın adı geçiyor.
4. Alan adına dikkatle bakın
Bilinen bir markanın sitesini taklit eden sahte siteler genelde benzer bir alan adı alıyor: bir harf fazlası, araya eklenmiş bir tire, "-indirim", "-outlet", "-tr" gibi ekler ya da .com yerine farklı bir uzantı. Adres çubuğundaki kilit simgesi de tek başına bir şey kanıtlamaz. Kilit yalnızca bağlantının şifreli olduğunu gösterir. Dolandırıcılar da birkaç dakikada ücretsiz SSL sertifikası alabiliyor.
Sitenin ne zamandır yayında olduğunu merak ediyorsanız alan adını bir WHOIS sorgu sitesinde aratabilirsiniz. Kocaman bir mağaza gibi duran ama alan adı geçen ay alınmış bir site bana hep tuhaf gelir.
5. Sitenin adını aratın
2022'deki haberde de söylediğim, en basit ama en çok atlanan kontrol bu. Sitenin adını, arkasına "şikayet" ya da "dolandırıcı" yazarak arama motorunda aratın. Şikayet platformlarına, forumlara bakın. Hiç kimsenin bahsetmediği, hakkında tek bir yorum olmayan bir site de en az şikayeti bol olan kadar şüpheli.
Bir de Google'ın Şeffaflık Raporu'ndaki Güvenli Tarama site durumu aracında adresi aratabilirsiniz. Türkiye'de USOM'un zararlı bağlantılar listesi de var. Bu listeler her sahte siteyi yakalamaz, özellikle yeni açılanları, ama bir sitenin orada çıkması size çok şey söyler.
6. Ödeme ekranı
Kartla ödemede bankanızdan SMS ile doğrulama kodu gelmesi beklenen bir şey. Sitenin sizden kart bilgilerini alıp "ödeme alınamadı, havale yapın" demesi ya da baştan sadece havale/EFT kabul etmesi büyük bir uyarı işareti. Havaleyle gönderilen parayı geri almak çok zor. Ben internet alışverişlerinde bankamın sanal kartını, düşük limitli olarak kullanmayı daha mantıklı buluyorum.
Telefona gelen doğrulama SMS'ini dikkatle okuyun. Mesajda yazan tutar ve işyeri adı, ödediğinizi sandığınız şeyle aynı mı?
Ödeme yaptıysanız
Vakit kaybetmeden bankanızı arayın ve işlemi anlatın; kart iptali ve itiraz süreçleri bankadan bankaya değişiyor ama ne kadar erken ararsanız o kadar iyi. Ekran görüntülerini, sipariş e-postalarını, ödeme dekontunu ve sitenin adresini saklayın. Sonrasında savcılığa ya da emniyete başvurmanız gerekecek; elinizdeki kayıtlar orada işe yarıyor. Siteyi bulduğunuz reklamı da platforma bildirin ki bir başkasının önüne çıkmasın.
Bu arada, bir marka sahibiyseniz ve sizin adınızla, sizin ürün fotoğraflarınızla açılmış bir sahte site varsa iş biraz farklı bir hâl alıyor, çünkü zarar gören hem müşteriniz hem de markanızın adı oluyor. O tarafta neler yapılabileceğini marka koruma sayfamda anlattım.
Bu yazı hakkında söylemek istedikleriniz için bana yazın.
