Google Ads yöneten herkesin bir gün önüne gelen bir teklif var: Rakip firmadan biri arıyor ya da e-posta atıyor, "Siz bizim markamızla arandığınızda çıkmayın, biz de sizin markanızda çıkmayalım, ikimiz de boşuna para ödemeyelim" diyor. Kulağa makul geliyor. İki taraf da tıklama başına daha az ödüyor, kimse kimsenin adının altında görünmüyor, herkes mutlu.
Rekabet Kurulu bu tür bir anlaşmaya baktı ve rekabeti kısıtladığına karar verdi. Bugün sizlere o karardan ve reklam yöneten biri olarak benim bundan ne anladığımdan bahsedeceğim. Baştan söyleyeyim: avukat değilim. Aşağıdakiler kararın resmî metnini okuyan bir reklamcının notları; kendi durumunuz için rekabet hukuku bilen bir avukata danışın.
Karar neyle ilgili?
Rekabet Kurulu, 21 Temmuz 2022'de internet üzerinden ikinci el otomobil alım satımı yapan dört platform hakkında soruşturma açtı: Arabam.com, Vava Cars, Letgo (Otoplus) ve Araba Sepeti. İddia, bu rakiplerin birbirinin marka adlarını Google arama reklamlarında negatif anahtar kelime listelerine eklemek için bir "centilmenlik anlaşması" yaptığıydı. Kararda geniş eşleme, sıralı eşleme ve tam eşleme türlerinin hepsinden söz ediliyor.
Arabam.com soruşturma sırasında uzlaşma yoluna gitti ve ihlali kabul eden uzlaşma metnini Kuruma gönderdi. Kurul 20.07.2023 tarihli, 23-32/630-212 sayılı kararla Arabam.com'un rakipleriyle birbirlerinin marka adlarını karşılıklı olarak negatif listeye eklemesinin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine oybirliğiyle karar verdi. Hesaplanan ceza 3.635.800,05 TL; uzlaşma indirimi olan yüzde 25 düşülünce Arabam.com'a kesilen idari para cezası 2.726.850,04 TL oldu. Kararın İngilizce gerekçeli metni Rekabet Kurumu'nun sitesinde yayımlanmış durumda.
Bu karar yalnızca Arabam.com hakkında. Diğer üç platform için soruşturmanın nasıl sonuçlandığını bu kararın metninden çıkaramazsınız. 2022'de basına yansıyan haberlerde bazı tarafların taahhüt tekliflerinin Kurul tarafından reddedildiği yazmıştı. O tarafların durumunu yorumlamayacağım.
Kurul neden sorun gördü?
Kararı okurken en çok dikkatimi çeken kısım, Kurul'un reklam verilerine bakarak gerekçe kurması oldu. Arabam.com ile Vava Cars arasında 13.07.2021 tarihli bir yazışma var. Kurul bu yazışmadan sonra "vavacars" kelimesini içeren aramalarda Arabam.com reklamlarının gösterim ve tıklama sayısının düştüğünü, sıralı ve geniş eşlemede tıklama başı maliyetin sıfıra indiğini tespit ediyor. Yani anlaşma kâğıt üstünde kalmamış, hesaplara işlenmiş.
İkinci nokta hemen çıkma oranı. Kurul, "vavacars + genel bir kelime" aramasından Arabam.com reklamına tıklayanların çok azının siteyi hemen terk ettiğini görüyor. Buradan şu sonuca varıyor: kullanıcılar rakibin reklamına yanlışlıkla değil, bilerek tıklıyor. Kurul'a göre marka adı içeren aramalarda rakiplerin reklamlarının görünmesi marka bilinirliğini, ürün çeşitliliğini ve rekabeti artırıyor. Karşılıklı negatifleme anlaşması ise Google'daki reklam alanını rakipler arasında paylaştırıyor.
Kararın bir yerinde İngiltere Rekabet ve Piyasalar Otoritesi'nin (CMA) dijital karşılaştırma araçları raporuna da atıf var. Orada bu tür reklam kısıtlama anlaşmalarının bazı olası faydaları da sayılıyor: bedavacılık riskini azaltmak, tüketicinin kafasının karışmasını önlemek, reklam maliyetini düşürmek. Yani Kurul tek taraflı bakmamış; ama bu somut olayda tüketicinin daha az seçenek gördüğüne karar vermiş.
Cezanın hesabıyla ilgili bir ayrıntı da var. İhlali gösteren belgeler 13.07.2021 ile 12.11.2021 arasını kapsıyor, bir yıldan kısa sürdüğü için süre artırımı yapılmamış. Arama reklamlarının şirketin yıllık gelirinde çok küçük bir pay tutması hafifletici sebep sayılmış ve ceza bu yüzden yüzde 60 indirilmiş, uzlaşma indirimi de bunun üstüne gelmiş.
Negatif anahtar kelime kullanmak yasak mı oldu?
Hayır, böyle bir şey yok. Negatif anahtar kelime Google Ads'in en temel ayarlarından biri ve bütçenin alakasız aramalara gitmemesi için kullanılıyor. Kararda da negatif eşleme türlerinin nasıl çalıştığı Google'ın yardım sayfasından örnekle anlatılıyor; araç kendisi suçlanmıyor. Sorun, rakiplerin bunu aralarında anlaşarak yapması.
Pratikte ben şu ayrımı yapıyorum, ama hukuki sınırı avukatınız çizsin:
- Kendi hesabınızda, kendi kararınızla "bu rakibin adında çıkmak istemiyorum, dönüşüm getirmiyor" diyip bir marka adını negatife eklemek bir reklam kararı. Bunu kimseyle konuşmadan, kendi verinize bakarak yapıyorsunuz.
- Rakiple "sen benimkinde çıkma, ben seninkinde çıkmayayım" diye karşılıklı söz vermek ise kararın konusu olan şey. Kurul'un elindeki delil de tam olarak bu yazışmalardı.
Bir de şunu karıştırmamak lazım: Google'ın ticari marka politikası, markaların anahtar kelime olarak kullanılmasını kısıtlamıyor. Marka sahibinin şikâyeti üzerine Google'ın baktığı yer reklam metni. Yani rakibiniz sizin markanıza teklif veriyorsa ve reklam metninde markanızı kullanmıyorsa, Google genelde buna karışmıyor. Reklam metninde markanız kullanılıyorsa Google'ın ticari marka şikâyet formunu kullanabilirsiniz. Rakiple anlaşma yapmak bunun yerine geçecek bir yol değil.
Marka sahipleri için ne anlama geliyor?
Kendi marka adınızla yapılan aramalarda rakiplerin reklamını görmek sinir bozucu, biliyorum. Ama bu kararın ardından "gelin aramızda anlaşalım" demek risk taşıyor. Bence daha sağlıklı yol kendi markanıza teklif vermek. Marka adınızla arama yapan kişi zaten sizi arıyor; kendi markanızda reklamınız varsa rakip o alanı kolay kolay kapatamıyor ve marka kelimelerinde tıklama maliyeti genelde düşük kalıyor.
Rakibin reklamı markanızı reklam metninde kullanıyor, sizin adınıza konuşuyor ya da kendini sizmiş gibi gösteriyorsa iş başka bir yere gidiyor. Orada marka hakkı, haksız rekabet, platform şikâyetleri devreye giriyor. Markanızın adıyla açılmış sahte reklam ve hesapların takibi tarafında neler yaptığımı marka koruma sayfamda anlattım.
Ajanslar için ne anlama geliyor?
Kararda yer alan yazışmaların birinde, uyarı gönderilen bir firmanın reklamlarını yöneten dijital pazarlama ekibinin ya da ajansın hangi kelimelerle çıktığını fark etmeyebileceğinden söz ediliyor. Yani bu yazışmalar bazen doğrudan reklam yöneten kişilerin önüne geliyor. Ajans tarafında ben şunlara dikkat ederdim:
- Müşteriniz "rakiple konuştuk, birbirimizin adını negatife ekleyeceğiz" diyorsa bunu uygulamadan önce müşterinizin hukukçusuyla konuşmasını isteyin.
- Rakip firmadan ya da onun ajansından "bizim markamızı negatife ekleyin, biz de sizinkini ekleriz" diye bir e-posta gelirse karşılık vermeden müşterinize iletin.
- Negatif listelere marka adı eklediğinizde bunun gerekçesini kendi verinizle not edin. Dönüşüm getirmeyen bir arama ise o rapor elinizde dursun.
- Aynı sektörde birbirine rakip iki müşteri yönetiyorsanız, birinin hesabındaki stratejiyi öbürüyle koordine etmeyin. Bu karar ajansların sorumluluğu hakkında bir şey söylemiyor; ama rakiplerin teklif stratejisini aynı kişinin elinden ayarlaması, avukatınıza ayrıca sormanız gereken bir konu.
Ceza tutarı büyük bir şirket için çok yüksek görünmeyebilir. Bana göre karardan akılda kalması gereken şey, Google Ads içindeki sıradan bir ayarın rakiplerle konuşulunca rekabet hukukunun konusu olabildiği. Marka kelimeleri, rakip kelimeleri ve negatif listeler üzerine hesap kurgusu yaptığım Google Ads yönetimi sayfasında nasıl çalıştığımı anlattım. Takıldığınız yer olursa yorumlara yazın.
Bu yazı hakkında söylemek istedikleriniz için bana yazın.
